Sociale behoeften

Eenzaamheid bij huisdieren is een onderschat en vaak onzichtbaar probleem. In Nederland leven zo’n 30 miljoen huisdieren. De meeste zijn van nature sociale dieren waarvoor contact met een soortgenoot of met het baasje een eerste levensbehoefte is. Toch leven de meeste dieren in hun eentje en krijgen ze gemiddeld slechts 8 minuten aandacht per dag. Wie niet meer tijd kan besteden aan zijn huisdier, kan er beter geen nemen, zo vindt de Sophia-Vereeniging.

Sociaal contact

Voor de meeste huisdieren is eten, drinken en onderdak niet genoeg voor een gezond en gelukkig leven. Van nature leven honden, paarden, papegaaien, konijnen, vissen en de meeste knaagdieren in paren of groepen. Daardoor kunnen ze sociale banden aangaan. Deze eigenschap maakt een aantal van deze dieren bij uitstek geschikt als huisdier, maar het betekent ook dat sociaal contact een wezenlijke behoefte voor hen is. Veel huisdiereigenaren beseffen dit onvoldoende, wat ertoe leidt dat aan die behoefte niet wordt voldaan. Zo zit driekwart van de konijnen zonder soortgenoot in een hok. Bovendien worden dieren overdag vaak langdurig alleen gelaten en hebben ze onvoldoende omgevingsprikkels, wat kan leiden tot verveling en eenzaamheid bij huisdieren.

Probleemgedrag

De dieren die we het meest als huisdier houden, leven in het wild in een onvoorspelbare en uitdagende omgeving. Daarin is contact met soortgenoten van levensbelang. Als ze alleen opgesloten worden en ook nog eens niks te doen hebben, ontstaat probleemgedrag. Honden blaffen en janken om aandacht, ze vernielen de huisraad of worden onzindelijk. Bij konijnen zijn tralieknagen, overmatige vachtverzorging en steeds dezelfde rondjes rennen symptomen van eenzaamheid. Cavia’s worden agressief of angstig en sterven – net als konijnen en veel vissoorten – vaak vroegtijdig.
Katten die buiten rond kunnen zwerven, vinden daar de sociale contacten wel die ze nodig hebben. Maar zit een kat de hele dag alleen binnen, dan leidt dat vaak tot veelvuldig krabben aan het meubilair, afwijkend eetgedrag of agressie. In tegenstelling tot veel andere huisdieren, zijn papegaaien niet gedomesticeerd. Het blijven wilde vogels in gevangenschap die eigenlijk ongeschikt zijn als gezelschapsdier. Wanneer ze weinig aandacht krijgen, ontstaat eenzaamheid bij deze huisdieren. Dan kunnen ze gaan bijten en schreeuwen of ze plukken zichzelf kaal. Eenzaamheid bij paarden kan zich uiten in schrapen, smakken en zelfbeschadiging. Maar ook minder zichtbare problemen zoals lusteloosheid of apathie duiden op een verminderd welzijn bij paarden.

Natuurlijke behoeften

Om gedragsproblemen tegen te gaan, moeten de huisvesting en verzorging van huisdieren voldoen aan hun natuurlijke behoeften. Zorg voor een uitdagende en afwisselende omgeving en geef geen hapklaar voer, maar laat het dier ‘werken’ voor zijn voedsel. Speeltjes en mogelijkheden om te graven en te knagen zorgen voor afleiding.
Tegen eenzaamheid bij huisdieren kunnen het beste tenminste 2 dieren samen worden gehouden. Bij honden en papegaaien is het echter verstandig om eerst deskundig advies in te winnen. Het toevoegen van een soortgenoot kan leiden tot extra problemen doordat ze bijvoorbeeld elkaars gedrag overnemen of elkaar niet accepteren. Eigenaren kunnen in sommige gevallen aan de sociale behoefte van hun huisdier voldoen, mits ze de hele dag genoeg tijd en aandacht hebben voor het dier. Kan dat niet, dan moeten ze eigenlijk geen huisdier nemen.

Sophia HuisdierenEnquête

Om in kaart te brengen hoe huisdieren in Nederland gehouden worden, heeft de Sophia-Vereeniging de Sophia HuisdierenEnquête ontwikkeld. Met de resultaten kunnen de voorlichtende activiteiten en campagnes aangescherpt worden waarmee huisdierenleed wordt voorkomen.

Sociale huisvesting

De vragen die aan bod komen in de Sophia HuisdierenEnquête betreffen de sociale huisvesting van de meest gehouden huisdieren in Nederland: hondenkattenkonijnencavia’srattenhamstersvogels en paarden. Wie eigenaar is van 1 of meer van deze huisdiersoorten, kan daarover alle vragen beantwoorden. Over de dieren die u niet bezit, hoeft u slechts 2 vragen in te vullen. Gemiddeld duurt deelname aan de enquête ongeveer 10 minuten.

Informatiebehoefte

De Sophia HuisdierenEnquête is bedoeld voor huisdiereigenaren, maar ook mensen die geen huisdier hebben worden van harte uitgenodigd om deel te nemen. Hoe meer mensen meedoen, hoe beter de Sophia-Vereeniging in beeld krijgt op welke vlakken kennis ontbreekt. Op basis daarvan kunnen we onze dierenbeschermende activiteiten nog beter afstemmen op de informatiebehoefte.

Help mee!

Wij zouden het enorm waarderen als je even de tijd neemt om de Sophia HuisdierenEnquête in te vullen. Je kunt ons helpen om nog meer mensen te bereiken door de enquête te verspreiden binnen uw netwerk en deze pagina door te sturen met onderstaande link. Op onze website vindt u meer informatie over de aanschaf en de verzorging van huisdieren. Met vragen over het gedrag van jouw huisdier kun je gratis terecht bij de deskundigen van de Sophia DierenSpreekuren.

Sophia KonijnenQuiz

Om kinderen voor te lichten over de natuurlijke behoeften van konijnen, lanceerde de Sophia-Vereeniging de Sophia KonijnenQuiz. Doel is hen beter voor hun huisdier te laten zorgen, want veel konijnen in Nederland leiden een erbarmelijk bestaan.

Eenzaamheid en frustratie

Een konijn wordt vaak beschouwd als een ideaal en goedkoop speelkameraadje voor de kinderen, dat makkelijk te houden is. In Nederland worden dan ook bijna een miljoen konijnen als huisdier gehouden. Toch is de verzorging van deze dieren lang niet zo eenvoudig als het lijkt. Zo hebben ze naast een schoon hok, eten en drinken ook veel bewegingsruimte en contact met andere konijnen nodig. Een konijn alleen in een hok vereenzaamt en zal uit frustratie afwijkend gedrag gaan vertonen. Denk daarbij aan tralieknagen, steeds dezelfde rondjes rennen, apathie en zelfbeschadiging. De aandacht van een kind kan die behoefte aan soortgenoten niet compenseren. Konijnen ervaren zelfs veel stress wanneer ze opgepakt en geknuffeld worden.

Gebrek aan kennis

Helaas is er bij eigenaren vaak maar weinig kennis over de natuurlijke behoeften van konijnen. Dat bleek uit een enquête die de Sophia-Vereeniging in 2011 liet uitvoeren onder 19.000 huisdiereigenaren. Daarin werd de vraag gesteld: ‘Kunnen konijnen het beste alleen gehouden worden of liever met een of meer soortgenoten samen?’. Bijna de helft (47%) van de ondervraagden gaf daarop een verkeerd antwoord en stelde dat de dieren ofwel het beste alleen kunnen zitten, ofwel dat het niet uitmaakt hoe ze gehouden worden. Konijnen die alleen worden gehuisvest, worden echter ernstig aangetast in hun welzijn. Dat blijkt alleen al uit het feit dat het merendeel van de konijnen in Nederland niet ouder wordt dan 4 jaar, terwijl ze met een goede verzorging 12 jaar oud kunnen worden en in het wild zelfs 15 jaar.

Sophia KonijnenQuiz

Dit grootschalige dierenleed kan voorkomen worden met goede voorlichting. Volwassenen kunnen daarvoor gratis terecht bij het online KonijnenSpreekuur. Om ook kinderen te bereiken, lanceerde de Sophia-Vereeniging de Sophia KonijnenQuiz. Deze bestaat uit 11 vragen over de voeding, de huisvesting, de aanschaf en het sociale gedrag van konijnen. Nadat alle vragen zijn beantwoord, komt een score in beeld en zien de kinderen of zij goed voor konijnen kunnen zorgen. Daarbij wordt uitgebreide informatie gegeven over alles wat een konijn als huisdier nodig heeft. Tevens werd in november en december 2011 een radiospotje over dit onderwerp uitgezonden op Kinderradio.fm, waarbij kinderen worden uitgenodigd om deel te nemen aan de Sophia KonijnenQuiz.

Bekijk het filmpje van de Rabbit Welfare Association & Fund over veel voorkomende problemen bij de aanschaf, verzorging en huisvesting van konijnen.

Sophia PaardenVerkiezing

Paarden worden vaak alleen gehuisvest, terwijl ze van nature heel sociaal zijn. Bij gebrek aan contact met soortgenoten, gaan deze dieren afwijkend gedrag vertonen. Om het belang van gezelschap voor paarden onder de aandacht te brengen, organiseerde de Sophia-Vereeniging in september 2010 de Sophia Paardenverkiezing. De finalisten werden beoordeeld door een vakjury, onder leiding van amazone en winnaar van Olympisch zilver, Tineke Bartels. Het Drentse paard Indy won de Sophia Paardenverkiezing. Zij werd op 12 september uitgeroepen tot Leukste paard van Nederland 2010 op het internationale Horse Event in Deurne.

Indy

“De jury was onder de indruk van de levendigheid van dit paard”, schreef de jury van de Sophia Paardenverkiezing. “Je kunt zien dat Indy een heerlijk paardenleven leidt. Ze zit lekker in haar vel en geniet zichtbaar van het contact met de paarden om haar heen.”
Indy is de 10 jaar oude Appaloosa van Joyce de Vos (28, Ruinerwold), die haar paard liefkozend ‘een bijzondere persoonlijkheid’ noemt. “Indy is eigenzinnig en tegelijkertijd heel lief. Ze wil altijd voor je werken en ze heeft ontzettend veel humor. Misschien is ze wel het grappigste paard van Nederland!”, zegt de Drentse met een knipoog. “Ik ben verrast en superblij met de titel Leukste paard van Nederland. Maar tegelijkertijd verbaast het me niet: Indy is echt het allerleukste paard! Ik heb haar als veulen gekregen en we zijn al tien jaar samen. Topsport doe ik niet met haar; wij hebben het gewoon erg gezellig samen.” Bij de Sophia Paardenverkiezing wonnen Joyce en haar paard niet alleen een mooie titel, maar ook een professionele fotoreportage. Bovendien krijgt Indy een tandartsbehandeling door een erkende paardentandarts.

Finale

In 2010 presenteerden ruim 1250 deelnemers hun paard online. Maar liefst 7267 paardenliefhebbers stemden online op hun favoriet. Per provincie ging de kandidaat met het hoogste aantal stemmen door naar de finale. Winnaar Indy was finalist van de provincie Drenthe. De tweede plaats in de Sophia Paardenverkiezing was voor Jasper K van Floor Vergeer uit Gouda (Zuid-Holland), die een paardendeken en een chabrak won. Vico Wald van Rixt van der Horst uit Grou (Friesland) won de derde plaats en kreeg honderd kilo paardenvoeding mee naar huis.
De andere finalisten van de Sophia Paardenverkiezing waren Ilyano uit Hulsberg (Limburg), Wevita uit Sint-Maartensdijk (Zeeland), Gloria Polka uit Sprundel (Noord-Brabant), JD Topsail Chex uit Diemen (Noord-Holland), Rixke uit Lelystad (Flevoland), She’s The One uit Everdingen (Utrecht), Romy uit Tiel (Gelderland), Zalina Zalocia uit Almelo (Overijssel) en Hope DJ uit Haren (Groningen). Zij ontvingen als troostprijs een halsterset.

Jury Sophia Paardenverkiezing: ‘Welzijn staat voorop’

De finale van de Sophia Paardenverkiezing vond plaats op 12 september, tijdens het internationale Horse Event in Deurne. Een deskundige jury, bestaande uit Tineke Bartels (amazone en winnaar van Olympisch zilver), Helma van de Vondevoort (directeur van de Sophia-Vereeniging) en Machteld Oudshoorn (oprichter van het Paarden Kennis Centrum), beoordeelde de finalisten.
Van de Vondevoort: “Een paard hoeft geen bloedstollende beauty te zijn of topprestaties te leveren. Ons belangrijkste criterium was het welzijn van het paard. Om een goed leven te hebben, heeft een paard meer nodig dan een mooie stal en genoeg voer. Veel bewegingsruimte, aandacht en contact met soortgenoten zijn net zo belangrijk.” Tineke Bartels is blij dat de Sophia-Vereeniging zich met de Sophia Paardenverkiezing inzet voor paarden: “Ik hoop dat veel bezoekers van Horse Event zich hebben laten informeren over het belang van gezelschap voor deze dieren.

Soortgenoten

Het gedrag van een paard bestaat voor het grootste deel uit grazen, afgewisseld door perioden van rust, beweging en sociale activiteit. Van nature leven paarden in een rondtrekkende kudde. Deze bestaat uit een oudere merrie die bepaalt waar de kudde heengaat en wat de kudde doet, een grote hengst voor voortplanting en bescherming en een harem van een aantal merries. De harem is een hechte groep met zeer stabiele onderlinge banden. Om die in stand te houden, communiceren paarden met elkaar via hun houding, gezichtsexpressie, spierspanning, geuren en geluiden. Voor paarden is het dus van groot belang dat ze soortgenoten kunnen zien, voelen, ruiken en horen.
Toch worden veel paarden alleen gehuisvest in een stal, box of wei. “Paarden die langdurig alleen gehouden worden, vereenzamen en ervaren stress”, zegt Van de Vondevoort. “Paarden alleen huisvesten is daarom een bedreiging voor het welzijn van de dieren.”

Afwijkend gedrag

In veel gevallen ligt een gebrek aan kennis ten grondslag aan dit paardenleed. Van de Vondevoort: “Helaas weten veel paardeneigenaren niet hoe belangrijk contact met andere paarden is voor hun dier. Daardoor staan de huisvesting en verzorging van paarden vaak ver af van de natuurlijke situatie”.
Paarden worden vaak lange perioden in krappe, individuele boxen gehouden, waarin ze geen contact kunnen hebben met soortgenoten of voedsel kunnen zoeken. Bij gebrek aan sociaal contact, ruimte en omgevingsprikkels ontstaat eenzaamheid en verveling. Hierdoor kan het gedrag van paarden gaan afwijken, in de vorm van kribbebijten, schrapen, luchtzuigen of weven, waarbij ze urenlang op en neer deinen met hun hoofd en lichaam. Sommige paarden beschadigen zichzelf uit frustratie. Van de ruim 500.000 paarden in Nederland lijdt bijna 30% onder deze gevolgen van eenzaamheid.

Maatregelen

Om eenzaamheid bij paarden te voorkomen, dringt de Sophia-Vereeniging bij de overheid aan op beschermende wet- en regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van huisvesting. Paardeneigenaren die op zoek zijn naar een manege, kunnen zich nu alleen baseren op een sterrensysteem waarmee vooral wordt aangegeven hoe goed de faciliteiten zijn voor de ruiter. De Sophia-Vereeniging vindt dat er een alternatief systeem moet komen, waarbij het welzijn van het paard voorop staat.
Daarnaast geeft de Sophia-Vereeniging voorlichting over de natuurlijke behoeften van paarden. Via haar website, foldermateriaal en de media wijst zij op het belang van sociale interactie met soortgenoten. Van de Vondevoort: “Met de Sophia Paardenverkiezing hebben we onze informatie over de eenzaamheidsproblematiek kunnen verspreiden binnen de doelgroep van paardenbezitters en – liefhebbers. Daarmee hebben we een belangrijke stap gezet. Want alleen met genoeg kennis over de natuurlijke aard van paarden kan hun welzijn verbeterd worden. Paarden begrijpen is paarden beschermen!”

Sophia Paardenverkiezing 2011

Ook in 2011 werd de verkiezing voor het Leukste paard van Nederland georganiseerd door PetNews, samen met hoofdsponsor PrimeVal. Paardeneigenaren en verzorgers konden hun dier tot en met 7 augustus aanmelden. Vanaf 8 augustus kon iedereen hier stemmen op zijn favoriete paard en daarmee kans maken op een luxe weekend weg. Bovendien doneerde de paardenverkiezing per stem € 0,10 aan Stichting Paard in Nood. Deze stichting vangt afgedankte, zieke en mishandelde paarden op en geeft ze de zorg die ze zo hard nodig hebben. Zo krijgen de dieren een tweede kans op een paardwaardig bestaan.
De kandidaat die in zijn provincie de meeste stemmen verzamelde voor zijn paard, ging door naar de finale en maakte onder andere kans op een geheel verzorgde paardrijvakantie. De winnaar werd bekend gemaakt tijdens het Horse Event in Deurne, op zondag 11 september 2011.

Lees meer over het gedrag, de huisvesting, de verzorging en de aanschaf van paarden.

Bekijk hier het filmpje van Joyce de Vos met Indy, winnaar van de Sophia Paardenverkiezing.

Wat doen wij nog meer?

Wij voorkomen huisdierenleed door voorlichting te geven over de aanschaf, het natuurlijke gedrag en de verzorging van huisdieren. Met politieke lobby zetten we ons in voor beschermende wetgeving en een strenge controle hierop. Lees meer.

Een specifieke vraag?

De deskundigen van de Sophia DierenSpreekuren geven gratis advies over het gedrag, de aanschaf en de verzorging van honden, katten, konijnen en knaagdieren. Lees meer.

Bestel het huisdieren kwartet

Bestel de honden frisbee

  • Meldpunt doden van huisdieren


    Heb jij een ervaringsverhaal, iets gelezen, gezien of gehoord over huisdieren, anders dan honden en katten, die gedood werden door iemand die geen bevoegd dierenarts is? Meld het ons!
  • SophiaNieuws


    Wil je maandelijks op de hoogte gehouden worden van al het nieuws van de Sophia-Vereeniging, meld je dan aan voor het SophiaNieuws!
  • Word lid!


    Wil jij ons helpen om huisdierenleed te bestrijden? Word dan nú lid van de Sophia-Vereeniging!