Fokverbod op extreem uiterlijk rashonden

Rashonden worden gefokt op hele specifieke uiterlijke kenmerken. De positie en lengte van de oren, de omvang van de schedel, de grootte van de ogen, zelfs de kleur van de vacht is van belang. Hoe het dier er uit moet zien, staat exact beschreven in de rasstandaard. Dat uiterlijk is soms zo extreem, dat de dieren er ernstig onder lijden. In de rashondenwereld neemt echter niemand maatregelen. In een brief aan staatssecretaris Bleker pleit de Sophia-Vereeniging voor strenge, duidelijke regels voor de rashondenfokkerij, opgelegd door de overheid. Daarbij moet niet het uiterlijk, maar het welzijn van de honden centraal staan.

Rariteitenkabinet

Rashonden zijn er in alle soorten en maten. Allemaal stammen ze af van de wolf. Maar een chihuahua, een poedel en een Duitse dog lijken in uiterlijk en gedrag in niets meer op hun verre voorouder. Oorzaak daarvan is een fokbeleid dat al vele tientallen generaties eenzijdig gericht is op de uiterlijke kenmerken van honden. Die bepalen namelijk de verschillen tussen de vele rassen en zijn tot in detail vastgelegd in internationale rasstandaarden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de lengte van de snuit, de vorm van de schedel, de staartdracht en lichaamshoogte. Om zo goed mogelijk aan de rasstandaard te voldoen, wordt er gefokt met de dieren die deze kenmerken in de meest extreme vorm bezitten. Dat heeft geleid tot een waar rariteitenkabinet: honden met uitpuilende ogen, afgeplatte snuiten, krullende staarten die niet meer omlaag kunnen, korte pootjes of overdadige plooien en rimpels.

Versnelde evolutie

In de natuur zijn de verschillende soorten ontstaan na miljoenen jaren natuurlijke selectie, waarbij soorten zich optimaal aanpasten aan hun omgeving. Bij rashonden is dit proces veel sneller gegaan, door ingrijpen van de mens. Een goed voorbeeld is de bull terriër. In 1926 was in zijn schedelvorm nog duidelijk de wolf te herkennen, maar anno 1971 was daar niets meer van over. In minder dan 50 jaar nam de schedel van deze hond een vorm aan die lijkt te zijn ontstaan in een windtunnel. Het gevolg van deze versnelde ‘evolutie’ is dat de meeste rashonden in de natuur niet zouden overleven. Gelukkig is dit voor de gedomesticeerde hond geen vereiste voor een goed leven. Een goede gezondheid is dat wel. En dat is waar het mis gaat in de rashondenfokkerij: het kunstmatig fokken op extreme uiterlijke kenmerken heeft bij veel rassen geleid tot grote welzijnsproblemen.

Toonbeeld van gezondheid

Hoewel een rashond doorgaans gezien wordt als het toonbeeld van gezondheid, is het tegendeel waar. Zo zorgt de kleine bolle schedel van de Cavalier King Charles spaniël weliswaar voor een aandoenlijk, puppy-achtig uiterlijk, tegelijkertijd is die schedel zo afwijkend dat de hersenen er niet meer in passen en onder grote druk komen te staan. “Stel je een voet voor van maat 40 die in een schoenmaat 36 moet”, zegt dierenarts Claire Rusbridge in de recente BBC-documentaire Pedigree Dogs Exposed. Daardoor lijden de dieren hevig en kampen ze met epileptische aanvallen. Teckels zakken door hun veel te lange rug, de Engelse bulldog kan zich niet op natuurlijke wijze voortplanten en door zijn veel te korte snuit heeft hij moeite met ademhalen. Voor vliegmaatschappijen is dit een reden om honden met een platte snuit te weigeren, want de de kans op overlijden is te groot. Door al zijn rimpels en plooien heeft de shar-pei last van huidaandoeningen zoals eczeem, schimmelinfecties en ontstekingen. De voorbeelden zijn talloos.

Inteelt

Naast de lichamelijke problemen die de dieren door hun uiterlijk ondervinden, kennen veel rashonden genetische afwijkingen. Om rashonden te krijgen die aan het gewenste beeld voldoen, worden de dieren die voor nageslacht moeten zorgen streng geselecteerd. Slechts een kleine groep rashonden voldoet aan het plaatje en komt in aanmerking. Daardoor wordt de erfelijke basis van veel hondenrassen heel smal en vindt er inteelt plaats. Voor een fokker is dit aantrekkelijk, want het levert ‘raszuivere’ pups die duur verkocht worden. Tegelijkertijd zorgt inteelt ervoor dat de dieren sneller ziek worden en hun vruchtbaarheid is afgenomen. Want niet alleen de ‘goede’ eigenschappen worden doorgegeven, ook genetische gebreken hebben een veel grotere kans om zich te openbaren in het nageslacht: boxers hebben vaak hartproblemen, veel husky’s zijn doof en de kans op kanker is groot bij labradors, Berner sennenhonden en flatcoated retrievers.

Rasverenigingen

Zijn de problemen van rashonden tegen te gaan? Dat kan alleen als er paal en perk gesteld wordt aan het fokken op extreme uiterlijke kenmerken en aan inteelt. Minister Verburg, indertijd verantwoordelijk voor dierenwelzijn, erkende in 2007 in haar Nota Dierenwelzijn de welzijnsproblemen in de rashondenfokkerij. Toch durfde zij het niet aan om de problemen aan te pakken via wetgeving. In plaats daarvan benaderde zij de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied, een overkoepelende organisatie van rasverenigingen, om zelf met een plan van aanpak te komen. Dat is op zijn minst opvallend te noemen. De Raad van Beheer is immers niet bij machte om rashondenfokkers te dwingen tot een diervriendelijker fokbeleid. Zij kan enkel aanbevelingen doen aan de aangesloten rasverenigingen, waarvan de meeste fokkers geen lid zijn. Zij kunnen de aanbevelingen dus volledig negeren, zonder consequenties.

Plan van Aanpak

Ondanks het feit dat de Raad van Beheer geen harde eisen kan stellen, kwam er – 3 jaar nadat minister Verburg daarom verzocht – een Plan van Aanpak met als titel ‘Duurzaam fokbeleid rashondenfokkerij’. Daarin ontbreken werkelijke maatregelen om erfelijke afwijkingen en inteelt tegen te gaan. Broer-zus, ouder-kind en grootouder-kleinkind combinaties worden afgekeurd, maar inteelt via neef-nicht combinaties blijft mogelijk. Ook worden geen concrete maatregelen voorgesteld om hondenshows, die een belangrijke oorzaak zijn van de focus op het uiterlijk van rashonden, aan te pakken. De Raad van Beheer hoopt dat keurmeesters zullen letten op extreme uiterlijke kenmerken die het welzijn van honden aantasten, maar kan niet op alle keurmeesters directe invloed uitoefenen. Hetzelfde geldt voor de rasstandaarden, die niet ter discussie worden gesteld omdat de Raad van Beheer er geen zeggenschap over heeft. De rasstandaarden zijn immers vastgelegd in het land van herkomst van het betreffende ras.

Verantwoord fokbeleid

Al decennialang vormen inteelt en fokken op uiterlijk de hoeksteen van de rasdierenfokkerij. Van deze sector is niet te verwachten dat ze zelf de koe bij de horens vat en het oeroude fokbeleid plotsklaps wijzigt. Al jaren wordt er gesproken over de problematiek, maar van zelfregulering is nog nooit sprake geweest. Er is immers veel geld gemoeid met de huidige praktijk, waarin het uiterlijk van rashonden centraal staat. De enige die daadwerkelijk een verandering teweeg kan brengen, is de overheid. Daarom stuurde de Sophia-Vereeniging een brandbrief aan staatssecretaris Bleker met het verzoek duidelijke regels op te stellen die streng worden gecontroleerd. In deze brief pleit de Sophia-Vereeniging voor wetgeving waaraan een verantwoord fokbeleid ten grondslag ligt. Daarbij moet niet het uiterlijk, maar het welzijn centraal staan.

Fokverbod

De gezondheid van rashonden kan alleen verbeteren wanneer er een verbod komt op het fokken op uiterlijke kenmerken die het welzijn van honden schaden. In een aantal gevallen dient het uiterlijk van het ras drastisch te veranderen om het dierenwelzijn te verbeteren. Zo zal de snuit van de Engelse bulldog een heel eind naar voren moeten komen, wil het dier normaal kunnen ademen. Ook in zijn gedrongen bouw is aanpassing noodzakelijk om natuurlijke conceptie en geboorte mogelijk te maken. Helaas voor de fokkers betekent dit dat de honden niet meer voldoen aan de rasstandaard, hun raszuiverheid in het geding komt en de kassa niet meer rinkelt. Sommige fokkers raken zelfs werkloos, omdat de gezondheidsschadende kenmerken van hun ras onomkeerbaar zijn. De Cavalier King Charles spaniël is daar een goed voorbeeld van. Voor dit ras is een fokverbod de enige oplossing.

Welzijnskeurmerk

Naast een fokverbod op extreme uiterlijke kenmerken zou er een algeheel verbod op inteelt moeten komen, zodat ook neef-nichtcombinaties niet meer mogelijk zijn. Tenslotte stelt de Sophia-Vereeniging de introductie van een welzijnskeurmerk voor, als tegenhanger van de stamboom. Dit keurmerk is gebaseerd op de gezondheid van de honden en kan alleen worden toegekend door erkende dierenartsen. Pas wanneer is vastgesteld dat een hond in zijn functioneren niet gehinderd wordt door zijn uiterlijk, fatsoenlijk kan ademen, bewegen, horen, zien, eten, drinken en baren, geen pijn lijdt en een brede genetische basis heeft, wordt het keurmerk afgegeven. Daarmee wordt potentiële hondeneigenaren een houvast geboden en het zal het fokken van gezonde honden stimuleren.

Lees hier over de publiekscampagne Wie is de Winner

Lees hier meer over het vliegverbod voor rashonden met een platte snuit

Bekijk hier de uitzending van ZEMBLA over dit onderwerp